على زمانى قمشه اى

294

هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )

ولى يك نكته قابل توجه است كه در اين روش از تغييرات ميل خورشيد در طول روز چشم‌پوشى مىشود لذا اگر آزمايش در أوايل تابستان وزمستان كه تغييرات ميل خورشيد كم است صورت پذيرد نتيجة كار دقيق‌تر خواهد بود . در عمل به دايره هندى نخست بايد يك سطح ، به وسيله طراز يا گونيا دقيقا هموار گردد ، اين سطح را مىتوان از سنگ ، چوب ، فلز و . . . انتخاب وآن را به منزلهء أفق دانست . سپس يك شاخص - بهتر آن كه به شكل مخروط باشد - در وسط آن قائم واستوار نصب ونخى بدان بسته وبه أطراف آن به گونه‌اى به گردش آورند كه نخ به منزلهء شعاع دايره باشد ويك دايره ترسيم كند ، ومىتوان اين دايره را از طريق ديگر نيز به دست آورد . رسم وعادت دانشمندان آن است كه طول شاخص ( مقياس ) را مساوى 4 / 1 قطر دايره انتخاب مىكنند تا دخول وخروج سايه در دايره بهتر نشان پذيرد . صبحگاهان چون آفتاب به أفق شرقي نزديك است سايه شاخص بيرون دايره به جانب مغرب واقع ، وبا ارتفاع آفتاب تدريجا كوتاه وكوتاهتر مىشود . آن‌گاه كه رأس سايه بر محيط دايره منطبق گشت بايد آن را نشان كرد ( اين محل را مدخل سايه - گويند ) . سپس رأس سايه درون دايره به كوتاهى مىگرايد تا آن كه پس از انتهاى كوتاه شدن ( هنگام گذر خورشيد از نصف النهار محل - نقطه ) بار دوم رأس سايه به محيط دايره مىافتد ( - مخرج نقطه ) اين نقطه نيز بايد علامت‌گذارى شود ، آنگاه ميان هر دو نشان ( مدخل ومخرج ) با